Bilim
Yıldız Ölümünden Hayatta Kalan Gaz Devi Gizemi
Hexcore ekipleri tarafından hazırlanan ve astrofizik alanındaki en heyecan verici keşiflerden birini ele alan makale.
Hexcore
3 dk
Veri Ağına Aktar
Büyük ve Güneş benzeri bir yıldızın yaşamının sonuna geldiği, yani beyaz cüceye dönüştüğü bu zorlu koşullar altında bile bir gezegenin hayatta kalması bilimsel çevreler için nefes kesici bir olay teşkil ediyor. WD 1856 b olarak bilinen bu dev gaz sakini, Güneşimizin tahmini yaşam süresinden çok daha uzun süre sonra yıldızının cansız kalıntıları etrafında dönüyor.
Güneş benzeri bir yıldızın kırmızı dev aşamasını atlatıp geride kalan beyaz cüceye, Jüpiter büyüklüğünde olması ve bu noktaya kadar hayatta kalamaması beklenirdi. Ancak son araştırmalar, bu sistemin bizden çok farklı, tamamen açıklanamayan mekanizmalarla işlediğini ortaya koydu.
WD 1856 b'nin keşfi aslında bir tesadüften ibaretti. Bilim insanları daha önce Güneş benzeri yıldızların artık kırmızı dev evrelerini tamamlamış olduğu yaklaşık iki bin beyaz cüce örneğini araştırıyordu. Amaçları, bu ölü görünen yıldızlar üzerinde dönen kuyruklu yıldız veya asteroit gibi küçük nesneleri tespit etmekti. Tam bu sırada, ekip sistemde bulunan bir gaz devi fark ettiğinde durumu şaşkınlık olarak kayda geçirdi.
Christopher O’Connor liderliğindeki araştırmacılar, beyaz cücenin etrafındaki Jüpiter boyutundaki gezegenin beklenmedik özelliklerine dikkat çekti. Beyaz cüce, yıldızdan çok daha küçük olduğu için gaz devinin önünden geçtiğinde (transit sırasında), yayılan ışıkta beklenen büyük düşüş yaşanmamıştı. Ancak gözlemler, gezegen her geçişte yaklaşık yarısının azaldığını gösteriyordu. O'Connor bu durumun sadece gezegensel diskin yıldız yüzeyine zar zor değdiği bir 'kaygan transit' (grazing transit) olduğunu öne sürdü.
Sistem hakkında en çarpıcı tespit, gezegenin konumu oldu. WD 1856 b, beyaz cüceden sadece yaklaşık iki ondalık AU (Astronomik Birim) uzaklıkta dönüyordu. Mevcut tüm yıldız evrimi teorileri, bir yıldız kırmızı dev haline geldiğinde içindeki gezegenleri yutacağını ve ardından küçülürken kütle kaybı nedeniyle dıştaki gaz devlerinin çok daha uzağa doğru göç etmesi gerektiğini öngörürdü. Ancak WD 1856 b, bu beklenen uzaklaşmayı yapmamış; aksine yıldızına yakınlaştığı görülüyor.
Bu tamamen ters düşen bulgular, bilim dünyasında büyük bir heyecan yarattı ve teorik astrofizikçileri yaratıcı çözümler aramaya zorladı. Bu sıra dışı konumu ve beklenmedik davranışları incelemek için araştırmacılar teleskopların en gelişmiş aracı James Webb Uzay Teleskobu'ndan (JWST) zaman ayırdı.
2023 yılının Nisan ayı sonunda gerçekleştirilen JWST gözlemleri, sistemin atmosferini incelerken dikkat çekici detaylar ortaya çıkardı. Standart gezegen spektrum analizleri yıldızın yanında küçük bir silüet üzerinden veri toplar varsayar; ancak bu sistemde durum farklıydı. Araştırmacılar yeni matematiksel modeller geliştirdi ve JWST verilerini buna göre işleyerek WD 1856 b'nin atmosferini çözümlediler.
İşte o anki sonuçlar tamamen beklenmedikti. Gezegenin atmosferi aerosol sisi (atmosferik bulanıklık) ile kaplıydı ve kimyasal bileşiminde metan bulunuyordu. Daha da şaşırtıcı olan taraf ise gezegenin sıcaklığıydı.
WD 1856 b, bir beyaz cüceden yaklaşık altı milyar yıl uzaklıkta dönüyor olmasına rağmen beklenenin aksine çok daha sıcak. Teoriye göre bu derin soğuma sürecinde gezegen yüzeyinin Jüpiter'e benzer şekilde sadece 150 ile 200 Kelvin arasında olması gerekirdi. Ancak WD 1856 b yaklaşık 400 Kelvin seviyelerinde, hala parlıyor.
Bu iç ısı kaynağının yıldızdan gelen enerjiyi yeniden yaymaktan ziyade gezegenin kendi merkezinden kaynaklandığını gösterdiği belirtiliyor. Gezegenin oluşumundan kalan artıklarıyla bu sıcaklığı koruyamaması, başlangıçta dışarıdan bir ısınma olayının yaşanmış olabileceğini düşündürüyor. Bu durum, WD 1856 b'nin neden kendi yörüngesine bu kadar yaklaştığını anlamak için bilim insanlarını iki farklı teoriyi araştırmaya yöneltiyor.
Kuzey Ege'de Bozcaada, Gökçeada, Edremit ve Saros açıklarında yürütülen çalışmalar 3,5-4,5 GW deniz üstü rüzgâr potansiyeli ortaya koydu.
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!
E-posta adresiniz yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar (*) ile işaretlenmiştir.
