Mole fareleri, yeryüzünden tamamen kopuk yaşamlarıyla doğaları gereği pek tuhaf bir canlıdır. Uzun süreli oksijensiz kalabilme yeteneği, ağrıya karşı yüksek direnç ve kansere karşı gösterdikleri inanılmaz bağışıklık özellikleri onları diğer kemirimsi memelilerden ayıran başlıca özelliklerindendir. Ancak bu türün en dikkat çekici özelliği sosyal yapısıdır. Mole fareleri karınca veya arılar gibi eusosyal bir organizmaya sahiptir; yani kolonide yüzlerce birey bulunsa bile yalnızca tek bir dişi olan kraliçe çiftleşme hakkına sahip olabilir.
Bu eşsiz toplumsal düzenin arkasındaki gizemi uzun zamandır çözmek bilimsel çevreleri meşgul ediyordu. Öncelikli teoriler arasında bölge hakimiyeti ve fiziksel güç gösterileri yer alsa da, bu yöntemlerin birkaç kilometrelere ulaşabilen karmaşık tünel ağlarında ne kadar pratik olduğu sorgulanıyordu. Ancak Berlin’deki Max Delbrück Moleküler Tıp Merkezi'nde gerçekleştirilen bir araştırma ekibi, bu baskının aslında çok daha sofistike ve ilkel bir mekanizmaya dayandığını ortaya çıkardı: Koku temelli karmaşık sinyal programı.
Mole farelerinin zekası sadece toprağın altında yaşamaktan ibaret değil; onlar aynı zamanda aşırı iyi koklayan yaratıklardır. Bu hayvanlar çoğunlukla kördür ve görmeye bu denli bağımlı değillerdir. Aksine, çevrelerini algılama, hareket etme ve hayatta kalma gücünü muazzam bir koku alma duyusu üzerinden inşa etmişlerdir. Araştırmacılar, mole farelerinin genetik haritalarını incelediğinde insandan kat kat fazla olmasa da, yaklaşık bin 200 gibi oldukça yüksek sayıda koklama reseptörü geni bulunduğunu tespit ettiler.
Ekip üyeleri, bu sosyal düzenin hangi kimyasal temellere dayandığını anlamak için titiz deneyler tasarladı. Farklı bireylerin vücutlarından yayılan uçucu molekülleri toplamaya çalıştılar ve özel kromatografi cihazları kullanarak bu kokuların binlerce farklı kimyasal bileşene ayrılmasını sağladılar.
böylesine geniş bir kolonide her bireyin yerini ve statüsünü bilmesi hayati önem taşıyor. Çalışmalar, mole farelerinin sadece kendi kolonisinden gelen belirli kimyasal imzaları tanıdığını gösterdi. Farklı kolonilerden toplanmış iki mole fareyi yan yana getirdiklerinde otuz saniye civarı birbirlerini koklayarak neye karar veriyor? Koloniden birine mi bakıyorlar yoksa yabancı mı? Yabancı olarak belirledikleri hayvanlara karşı saldırgan bir tavır sergiliyorlardı. Bu durum, Mole Farelerinin oldukça xenofobik olduğunu kanıtladı.
Wegan ve yabancı kokularını geçici olarak bastırdıklarında ise bu düşmanca davranış tamamen ortadan kalkıyordu. Kimyasal ipucu yokken aralarında herhangi bir çatışma gözlemlenmiyordu; aslında birbirlerine karşı son derece nötr ve barışçıllardı.
Tüm sosyal hiyerarşiyi belirleyen asıl oyun, yalnızca koku alamayacak kadar kimyasal sinyal gürültüsü değil, özel bir kokunun varlığındaydı. Araştırmacılar, sadece üreme yeteneğine sahip kraliçeler tarafından salgılanan ve başka hiçbir bireyde bulunmayan özel bir ester bileşiği buldular: İzopropil miristat.
Kraliçe mole fareleri bu kimyasalı genital bölgeleri aracılığıyla salgılıyor ve yeraltı tünellerinde hareket ederken bunu yayıyor. Tıpkı diğer hormonlar gibi, kraliçenin üreme döngüsüne bağlı olarak bu kokunun seviyesi de artıp azalıyor; hamile veya çiftleşme dönemindeyken doruk noktasına ulaşıyor. Bu nedenle izopropil miristat, bir mole farelerinin sağlıklı ve aktif bir şekilde ürer gelebileceğinin en güvenilir göstergesi haline geldi.
İşin ilginç yanı, bu kokunun dayanıklılığıdır. İzopropil miristat oldukça uçucu olmasına rağmen yüzeylere yapışıp 24 saate kadar kalabiliyor. Bu durum kraliçe için büyük bir avantaj sağlıyor; çünkü birkaç kilometrelik koloninin her köşesine ulaşıp sinyal yaymak yerine, sadece belirli noktalardan salgıladığı bu kimyasal izler sayesinde tüm yeraltı dünyasını kontrol edebiliyor.
Weredere mole fareleri sosyal bir hiyerarşiye göre düzenlenmiştir; statü, genellikle vücut boyutlarıyla ilişkilendirilse de esas karar savaşlarla verilmektedir. Araştırma ekibi, kraliçe kokusuna verilen tepkilerin bireyin sosyal sırasına göre değiştiğini tespit etti. Test edilen deneylerde daha yüksek rütbeli dişi mole fareler, o gün kendilerinin kralı olma potansiyeline sahip olanlar bile, bilinçli olarak bu baskın kimyasaldan uzak durmaya eğilim gösterdiler.
Bu durum, doğal ortamda üst düzey bireylerin kraliçe tarafından tehdit edilmekten kaçındığı hipotezini desteklemektedir. Koku temelli sinyallerle yönetilen mole fareler dünyasında, hayatta kalmak ve ileride lider olmak için kimyasal emirleri okumak bir mecburiyet haline gelmiştir.
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!
E-posta adresiniz yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar (*) ile işaretlenmiştir.
