Eğer daha önce hiç yapmadıysanız, lütfen "yaygın basilisk" veya bilinen diğer adıyla İsa Mesih kertenkelesinin su üzerinde koştuğu bir videoyu izleyin.
Şahit olacağınız şey, Road Runner yerine bir kertenkelenin başrolde olduğu ancak görünüşe göre fizik kurallarından tıpkı onun gibi muaf olan, gerçek hayata uyarlanmış bir Looney Tunes sahnesidir.
Sıra Dışı Bir Kertenkele: İsa Mesih Kertenkelesi
Yaygın basiliskler, yağmur ormanlarında, nehir ve dere kenarlarında yaşadıkları Orta ve Güney Amerika'ya özgüdür. Bunlar, vücut uzunluklarının iki katından fazla olan büyük kuyruklara sahip nispeten küçük kertenkelelerdir. Erkekler yaklaşık 75 santimetre toplam uzunluğa kadar büyüyebilir ve üç belirgin, yelken benzeri ibiğe sahiptir. Bu ibiklerden biri kafada, biri sırtta ve biri de kuyrukta bulunur.
Oldukça bölgeci canlılardır ve bu büyük, gösterişli ibikleri baskınlık kurmak ve daha küçük dişileri kendilerine çekmek için kullanırlar. Ancak onları asıl tanımlayan özellikleri, avcılardan kaçmak için kullandıkları su üzerinde koşma yetenekleridir. Bu doğuştan gelen bir beceridir. Yavruların herhangi bir eğitime ihtiyacı yoktur; bu yetenekle yumurtadan çıkarlar.
Yetişkinler, 20 metreye kadar olan kısa mesafelerde saatte yaklaşık 5 kilometre hızda koşabilirler. Ancak daha genç, daha küçük ve daha hafif basiliskler çok daha hızlı gidebilirler. Arka bacakları üzerinde, ön ayaklarını Kermit the Frog gibi savurarak koşmaları, araştırmacıları tüm bunların nasıl mümkün olabildiği üzerine kafa yormaya sevk etmiştir.
Su Üzerinde Yürümenin Fiziği
İşte tam bu noktada devreye biyolog Tonia Hsieh girmektedir. Harvard Üniversitesinde doktora eğitimi gördüğü 2003 yılında Hsieh, 4.6 metrelik bir tankta su üzerinde koşan 30 basiliski filme almak için yüksek hızlı kameralar kullandı. Daha sonra onların hareket şeklini, karada koşan kertenkelelerin hareketiyle karşılaştırdı.
Yaygın basiliskler oldukça tuhaf bir şekilde koşarlar. Su üzerindeyken ayaklarını yanlara doğru daha geniş bir şekilde savurur ve bacaklarını vücutlarının arkasına, önüne kıyasla çok daha fazla uzatırlar. Ayrıca bacaklarını nispeten sert tutarak, ayaklarını bir piston gibi suya çarparlar.
Bir sonraki yıl yapılan bir takip çalışması, her ayak adımının basilisk'in vücut ağırlığını desteklemek ve onu ileriye doğru itmek için yeterli kuvvet ürettiğini gösterdi. En güçlü kuvvetler, ayağın dikey olarak suyun içine doğru hareket ettiği her adımın ilk yarısı sırasında üretilir. Bu "tokatlama" hareketi, suyu aşağı ve uzağa doğru iterek geçici olarak suya batan ayağın etrafında bir hava cebi oluşturur ve sürtünmeyi azaltır. Bu durum, basilisk'in ayağını sudan çıkarmasına ve hareket etmeye devam etmesine yardımcı olur.
Akışkanlar Dinamiği ve Evrimsel Uyumlar
Yaygın basilisk, akışkanlar dinamiği konusunda adeta bir ustadır. Ancak evrim, hareketle ilgili bu uyumların yanı sıra onu fiziksel uyumlarla da donatmıştır. Arka bacakları uzun ve kaslıdır; ayrıca büyük arka ayaklarında üçüncü, dördüncü ve beşinci ayak parmaklarının yanlarında pullu saçaklar bulunur.
Bu deri kanatçıkları, kertenkeleler karada yürürken ayak parmaklarına doğru katlanır; ancak su üzerindeyken ayağa fazladan yüzey alanı sağlamak için açılırlar. Sonuç olarak, İsa Mesih kertenkelesi tuhaf ama bir o kadar da harika bir canlıdır.
Su böcekleri, balıkçı örümcekler ve bazı batağanlar (dalıcı kuşlar) dahil olmak üzere diğer bazı hayvanlar da su üzerinde yürüyebilir veya koşabilir. Ancak hiçbir hayvan bunu yaygın basilisk'in gösterişiyle yapamaz.
Evrim Ağacı, sizlerin sayesinde bağımsız bir bilim iletişim platformu olmaya devam edecek!
Evrim Ağacı'nda tek bir hedefimiz var: Bilimsel gerçekleri en doğru, tarafsız ve kolay anlaşılır şekilde Türkiye'ye ulaştırmak. Ancak tahmin edebileceğiniz gibi Türkiye'de bilim anlatmak hiç kolay bir iş değil; hele ki bir yandan ekonomik bir hayatta kalma mücadelesi verirken...
O nedenle sizin desteklerinize ihtiyacımız var. Eğer yazılarımızı okuyanların %1'i bize bütçesinin elverdiği kadar destek olmayı seçseydi, bir daha tek bir reklam göstermeden Evrim Ağacı'nın bütün bilim iletişimi faaliyetlerini sürdürebilirdik. Bir düşünün: sadece %1'i...
O %1'i inşa etmemize yardım eder misiniz? Evrim Ağacı Premium üyesi olarak, ekibimizin size ve Türkiye'ye bilimi daha etkili ve profesyonel bir şekilde ulaştırmamızı mümkün kılmış olacaksınız. Ayrıca size olan minnetimizin bir ifadesi olarak, çok sayıda ayrıcalığa erişim sağlayacaksınız.
Avantajlarımız
"Maddi Destekçi" Rozeti
Reklamsız Deneyim
%10 Daha Fazla UP Kazanımı
Özel İçeriklere Erişim
+5 Quiz Oluşturma Hakkı
Özel Profil Görünümü
+1 İçerik Boostlama Hakkı
ve Daha Fazlası İçin...
Aylık
Tek Sefer
Destek Ol
₺50/Aylık
Özetini Oku
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla
Makalelerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu makalemizle ilgili merak ettiğin bir şey mi var? Buraya tıklayarak sorabilirsin.
Soru & Cevap Platformuna Git
This work is an exact translation of the article originally published in BBC Science Focus Magazine. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.
